Manzum Eserler

MANZUM ESERLER

 

İÇİNDEKİLER

 

1-Nazım , Manzume , Manzum Eser

 

2-Şiir ve Unsurları

            *Şiirin şekil özellikleri

                        a)Nazım birimi

                        b)Ölçü

                        c)Kafiye örgüsü

                        d)Nazım türü ( nazmın konusuna göre isimlendirilmesi)

 

            *Şiirin muhteva unsurları

                        a)Konu

                        b)Tema

 

 

            *Şiirin ahenk unsurları

                        a)Ölçü

                        b)Kafiye

                        c)Redif

                        d)Vurgu

                        e)Tonlama

                        f)Aliterasyon

 

            *Şiirin dil ve üslûbu

                        a) Kelimelerin seçimi, söyleyiş tarzı, edebi sanatlar , mecazlar vb.

 

3-Türk Edebiyatında Manzum Eserler

 

            *Tanzimat ve Sonrası Devri Türk Edebiyatında Manzum Eserler

 

            *Türk Halk Edebiyatında Manzum Eserler

                        a)Anonim Halk Edebiyatı Türk Şiiri

                        b)Dini-Tasavvufi Türk Şiiri

                        c)Aşık Tarzı Türk Şiiri

 

            *Klasik Türk Edebiyatında Manzum Eserler

 

NAZIM: Olay, fikir , duygu  düşünce  ve  hayalleri  mısralar  halinde  ve  vezinli   kafiyeli şekilde

anlatma biçimidir.Vezinsiz kafiyesiz nazımlara ise serbest  nazım denir.

NAZIM , MANZUME , MANZUM ESER:   

 

*Nazım ölçülü ve uyaklı anlatım biçimidir.

*Nazım biçiminde söylenmiş eserlere manzum eser denir.

*Bu eserlerin kısa olanına manzume denir.

*Manzume genel olarak ölçülü ve uyaklı söz demektir. Ancak  nazmın ölçüsüz , uyaksız olanı da vardır. Buna serbest nazım denir.

*Nazmın her bir satırına dize (mısra) denir.

*Dizeler birleşerek beyit, kıt’a (dörtlük), bent gibi birimleri oluşturur.

*Nazım bu birimlerle kurulur.(Nazım birimi)       

-------------------------

*Derin anlamlı ve güzel söylenmiş mısralara mısra-ı berceste denir:

            Eğer maksud eserse mısra-ı berceste kafidir.    “Eğer maksat eser yazmaksa güzel bir mısra yeterlidir.”   RAGIP PAŞA

 

                Halini bilmez perişanın perişan olmayan                        AHMET PAŞA

           

            Dehr içinde hangi gün gördük ki akşam olmaya            BURSALİ CENANİ

 

            Dahl iden dinimize bari müselman olsa              BAHAİ


            Sitem hep aşinalardan gelir biganeden gelmez   NABİ

 

            Ser vermek olur sırrı ayan eylemek olmaz                    ADNİ MAHMUT PAŞA

 

            Olmayınca hasta kadrin bilmez adem sıhhatin    FITNAT

 

            Su uyur düşman uyur hasta-i hicran uyumaz                  ŞEYH GALİP

 

            Sağ gözü eylemesin sol göze Allah muhtaç                   SÜMBÜLZADE VEHBİ

           

            Köpek ısırsa seni sen de mi ısır köpeği             KANİ

 

            Bedbaht hacıyı deve üzre yılan sokar                            KANİ

 

            Elbette olur ev yıkanın hanesi viran                               ZİYA PAŞA

 

            Kimse aç kalmaz cihanda bilse nimet kadrini    İZZET MOLLA

 

            Meseldir gülşen-i alemde bir gülle bahar olmaz İZZET MOLLA

 

            Hayhuy-ı ehl-i dünya bitmeden dünya biter                   LAEDRİ

 

            Dünya ana değmez ki cefasın çeke adem                     LAEDRİ

 

*Beyit örnekleri:

 

            Yar için ağyara minnet ettiğim aybeyleme                     Yar için yabancılara minnet edişimi ayıplama,

            Bağban bir gül için bin hara hizmetkar olur                   bahçıvan bir gül için bin dikene hizmetkar olur.”    LAEDRİ

 

                Eylesen tutiye ta’lim-i eda-yı kelimat                “Papağana konuşmayı öğretsen, söz itibariyle insan olur ama özü insan

            Sözü insan olur  amma özü insan olmaz            olmaz.”                                                               FUZULİ

 

            Bohçasın atmaz kumaşçı kaddi olsa da kemer  “ (Seyyar) kumaş satıcısı , bedeni kemer gibi bükülse de bohçasını atmaz.

            Yük değildir kendinin sırtına hammalın semer    Hamalın sırtındaki semer kendine yük değildir.”      SURURİ

           

 ŞİİR  ve UNSURLARI:

*Nazım genellikle ölçü ve uyağa dayanır. Şiir de çoğu kez bu öğeleri taşır. Bununla birlikte her nazım şiir değildir.Nazmın şiir olabilmesi için , insanda coşku uyandıracak biçimde güzel ve etkili  söylenip yazılmış olması gerekir. Ölçüsüz , uyaksız da güzel şiirler yazılabilmektedir.

A)ŞİİRİN ŞEKİL ÖZELLİKLERİ:

Nazım Şekli: Şiirde mısra ve dörtlük sayısı, ölçü, kafiye örgüsü gibi biçimsel özelliklerin genel adıdır. Türk edebiyatında günümüze dek ; a) Halk edebiyatı nazım şekilleri(koşma, mani, türkü vb.) , b)Divan edebiyatı nazım şekilleri ( gazel, kaside, murabba, rübai vb.) , c)Batı edebiyatı nazım şekilleri ( sone, terzarima vb.), d) Serbest nazım şekilleri kullanılmıştır.

Şiirde  biçimi , dizelerin belli uyak düzenine göre kümelenip sıralanması  belirler.

 1-Düz kafiye :                                     a, a, a, a                              

 2-Sarma kafiye:                                  a, b, b, a                           

 3-Çapraz kafiye :                                a, b, a, b                         

 4-Koşma tipi kafiye:                           a, a, a, b /  c, c, c, b / d, d, d, b  veya

                                                           a, b, a, b /  c, c, c, b / d, d, d, b  veya

                                                           a, b, c, b /  d, d, d, b / e, e, e, b

 5-Mani tipi kafiye:                              a, a, x, a

 6-Örüşük kafiye : a, b, a  /  b, c, b  /c, d, c / d    ( Teza-rima bu kafiye tipiyle yazılır.)

*Şiirin kuruluşunda yer alan bentlerden her birine nazım birimi denir.İki dizeden oluşan nazım birimine beyit,  dört dizeden oluşana dörtlük (kıt’a)  adı verilir.Beyit klasik  şiirimizin , dörtlük halk şiirimizin nazım birimidir. Çeşitli sayılarda mısradan oluşan parçalara genel anlamda “bent” denilebileceği gibi mısra sayısına göre “beşlik, altılık, yedilik vb.” de  adlandırılabilir.            

Tanzimat ve Sonrası Türk Şiirinde Kullanılan Nazım Şekilleri

İkili

Sone

Dörtlük

Balad

Düz uyak ,Sarma uyak ,Çapraz uyak, Örüşük uyak (Terzarima)

Beşliler, Altılılar , Yedililer

Serbest Müstezat

Serbest Nazım

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri:

Mısra

Beyit 

Beyitlerle kurulan nazım şekilleri:

                Gazel

                Müstezat

                Kaside

                Mesnevi

                Kıta

Bentlerle kurulan nazım şekilleri  (Musammatlar)

                *4’lüler

Rübai

                               Tuyuğ

Murabba

Şarkı

                               Terbi

                *5’liler (Muhammes) *6’lılar  (Müseddes) *7’liler (Müsebba)   *8’liler (Müsemmen) *9’lular (Mütessa)

*10’lular ( Muaşşer)

                Terkib-i Bent

                Terci-i Bent          

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Şekilleri

Mani

Türkü

Ninni

Aşık Edebiyatı Nazım Şekilleri

Koşma

Semai

Destan

Varsağı

                                  

Nazım türü : Nazım biçimlerinin konu bakımından adlandırılması  nazım türlerini ortaya çıkarır. Nazım türlerinin incelenmesinde dize ve uyak düzeninin hiç bir  önemi yoktur.

Nazım biçimleriyle nazım türleri arasında kesin bir bağ aranmaz. Yani şu konu , ancak şu nazım biçimiyle yazılır diye bir kural yoktur. Ancak kimi konuların belirli nazım biçimleriyle yazılmış olması, giderek bir  gelenek doğurmuş ve  çoğunlukla  buna uyulmuştur.

 

Divan edebiyatı nazım türleri

Tevhit                    :Allah’ın varlığını ve birliğini ele alan şiir türüdür.

Münacat                               :Allah’a yapılan yalvarış ve yakarışları anlatır.(Genellikle kaside biçiminde yazılır.)

Naat                       :Hz. Muhammet( S.A.V.)’i  övmek için yazılır. (Genellikle kaside biçiminde yazılır.)

Mersiye                 :Bir kimsenin ölümü üzerine duyulan üzüntüyü dile getiren şiirlerdir. (Terkib-i bend veya Terci-i bent )

Methiye                :Bir din büyüğünü veya devlet adamını övmek için yazılır. ( Genellikle kaside tarzında yazılır)

Hicviye                  :Bir kimseyi eleştirmek amacıyla yazılan şiir türüdür. ( Nef’i’nin “Siham-ı Kaza” adlı eseri bu türdedir.)

Fahriye                  :Şairin kendini övdüğü şiir türüdür.

                Nazire                    :Bir şairin  şiirinin  başka bir şair tarafından aynı ölçü, uyak ve redifte yazılan benzerine denir.

                Tehzil                     :Ünlü bir şiire aynı ölçü ve uyakta yazılmış şaka ve alay yollu naziredir. Buna “Hezl” de denir.

 

Aşık Edebiyatı Nazım Türleri
           
Güzelleme              :Doğa güzelliklerini anlatmak ya da kadın, at gibi sevilen varlıkları övmek için yazılır.

                Taşlama                 :Bir kimseyi eleştirmek ya da toplumun bozuk yönlerini dile getirmek için yazılır.

                Koçaklama            :Coşkun ve yiğitçe bir ifadeyle savaş ve dövüşleri anlatan şiirlerdir ( Köroğlu’nun şiirleri)

                Ağıt                       :Bir kimsenin ölümü üzerine duyulan üzüntüyü anlatmak için yazılır.

 

Dini Tasavvufi Türk Edebiyatı ( Tekke Edebiyatı) Nazım Türleri

            İlahi                        :Dini konuları işleyen şiir türüdür. Genellikle koşma biçiminde yazılır.

                Nefes                     :Bektaşi şairlerinin yazdığı tasavvufi şiirlerdir. Genellikle dörtlük halinde yazılır.

                Nutuk                    :Tarikata yeni giren dervişlere tarikat adabını öğretmek amacıyla yazılan şiirlerdir.

                Devriye                 :Devir kuramını anlatan şiir türüdür.

Şathiyat-ı Sofiyane:İlk bakışta anlamsız gibi görünen veya şirk gibi algılanabilen ancak derine inildiğinde farklı anlamlar

taşıyan şiir türüdür.

 

Yeni Türk Şiiri Nazım Türleri

            Lirik Şiir : Aşk, ayrılık vb. duygusal konuları işleyen şiir türüdür.

                Pastoral Şiir          :Doğa güzelliklerini ve çoban hayatını anlatan şiir türüdür.

                Didaktik Şiir          :Öğüt ve bilgi verici, ahlaki amacı olan şiir türüdür.

                Epik Şiir :Savaş, kahramanlık ,yiğitlik vb. konuları işleyen şiir türüdür.

                Satirik Şiir              :Toplumsal ve bireysel bozuklukları eleştiren şiir türüdür.

Dramatik Şiir         :Manzum olarak yazılmış tiyatro eserleri dramatik şiir türüne girer. Bu türde karşılıklı konuşmalara yer

verilir.

 

B)ŞİİRİN MUHTEVA UNSURLARI:

Konu :Bir şiirde sözü edilen ya da üzerinde durulan olay, durum , duygu ve düşünceye konu denir.Klasik şiirimizde kadın, aşk, şarap vb. belirli  konular işlenirdi. Tanzimat’tan sonra şiirin konu alanı genişlemiştir.Günümüzde hemen her konu şiire girmektedir.

Tema (tem): Bir konuda belli bir bakış açısına göre işlenip geliştirilen ana duygudur.

Bir başka ifadeyle yazarın eser vasıtasıyla okuyucuya  vermek istediği mesaja tema  denir.

Aşk , yalnızlık, ölüm, gurbet, yaşama sevinci, sonsuzluk gibi temalar birçok şair tarafından işlenmiştir.

 

C)ŞİİRİN AHENK UNSURLARI:

Hece ölçüsü: Şiirde dizelerin hece sayısı ve durak bakımından denkliğine hece ölçüsü denir.

Hece ölçüsünde dizeler iki ya da daha fazla parçaya bölünür. Dizelerin bu bölüm yerlerine durak denir.

Aruz ölçüsü: Hecelerin açık- kapalı olması kuralına dayanan ölçüdür.

Uyak (kafiye):Dize sonlarında anlam ve işlevce farklı seslerin benzeşmesidir.

-Yarım uyak:Bir tek  ünsüzün benzeşmesiyle yarım uyak ortaya çıkar.

            Senin yazın kışa benzer                                                     Yarın sen de gel.

                Bir sevdalı başa benzer                                                     Bir gün bizde kal.

                Çok içmiş sarhoşa benzer

                Duman eksilmeyen dağlar.

 

                Can kafeste durmaz uçar

                Dünya bir han konan göçer

-Tam uyak:İki sesin benzeşmesiyle tam uyak  oluşur. Bir uzun ünlüden oluşan ses benzerliği de tam uyaktır.

            Varlığın yoklukla birleştiği yer,                                        İsimsiz, belirsiz , uzak bir yam

                Neresi bir bozkır değilse eğer?                                        Yamacın üstünde yalnız bir ağ.

               

                Önce bir baygın iniltiydi duyulan                                    Şimdi dağlarında mor sümbül vardır.

                Sonra bir gölge belirmişti kuş uçmaz yoldan.                Dikenler içinde sarı gül vardır.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !